{"id":11001,"date":"2025-10-19T23:53:02","date_gmt":"2025-10-19T21:53:02","guid":{"rendered":"https:\/\/tmg.hu\/?p=11001"},"modified":"2026-01-21T14:59:37","modified_gmt":"2026-01-21T13:59:37","slug":"mit-humusu-i-nowe-spojrzenie-na-materie-organiczna-gleby","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tmg.hu\/pl\/mit-humusu-i-nowe-spojrzenie-na-materie-organiczna-gleby\/","title":{"rendered":"Mit humusu i nowe rozumienie materii organicznej gleby"},"content":{"rendered":"

Przez d\u0142ugi czas gleba by\u0142a postrzegana jako rodzaj \u201eczarnej skrzynki\u201d, w kt\u00f3rej resztki ro\u015blinne ulegaj\u0105 biologicznemu rozk\u0142adowi oraz tajemniczej przemianie chemicznej, w wyniku kt\u00f3rej powstaje humus, jeden z najwa\u017cniejszych, niemal magicznych sk\u0142adnik\u00f3w gleby. Klasyczna teoria humusu, oparta na syntezie chemicznej trudnych do rozk\u0142adu substancji organicznych, determinowa\u0142a spos\u00f3b my\u015blenia o glebie przez ostatnie dwa stulecia. Jednak badania przeprowadzone w ostatnich dziesi\u0119cioleciach podwa\u017cy\u0142y ten pogl\u0105d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Wed\u0142ug najnowszych wynik\u00f3w bada\u0144 naukowych zawarto\u015b\u0107 pr\u00f3chnicy w glebie nie jest substancj\u0105 stabiln\u0105 chemicznie w d\u0142ugim okresie, lecz zbiorem stale zmieniaj\u0105cych si\u0119 zwi\u0105zk\u00f3w organicznych o r\u00f3\u017cnym stanie. S\u0105 to cz\u0119\u015bciowo pozosta\u0142o\u015bci martwych organizm\u00f3w, a cz\u0119\u015bciowo metabolity mikrobiologiczne, kt\u00f3rych los zale\u017cy w decyduj\u0105cym stopniu od \u015brodowiska fizycznego: s\u0105 one dost\u0119pne dla organizm\u00f3w rozk\u0142adaj\u0105cych lub zostaj\u0105 zamkni\u0119te w powierzchniach mineralnych lub wewn\u0105trz agregat\u00f3w, gdzie staj\u0105 si\u0119 trwalsze.<\/p>\n\n\n\n

Ta zmiana podej\u015bcia wyznacza zupe\u0142nie nowe kierunki w gospodarowaniu gleb\u0105: kluczem do zachowania materii organicznej jest jak najwi\u0119ksze unikanie naruszania gleby, aby chroni\u0107 jej procesy \u017cyciowe i struktur\u0119 fizyczn\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Korzenie mikrobiologiczne: gleba jako zewn\u0119trzny uk\u0142ad pokarmowy<\/h2>\n\n\n\n

Anne Bikl\u00e9 <\/em>oraz David Montgomery<\/em> (2016) cytuj\u0105c jego my\u015bli: gleba nie jest samodzielnym organizmem, jednak pod wieloma wzgl\u0119dami funkcjonuje jak zewn\u0119trzny uk\u0142ad pokarmowy. Mikroorganizmy \u017cyj\u0105ce w glebie rozbieraj\u0105 i przebudowuj\u0105<\/a> substancje organiczne, kt\u00f3re w ten spos\u00f3b staj\u0105 si\u0119 sk\u0142adnikami od\u017cywczymi przyswajalnymi przez ro\u015bliny.<\/p>\n\n\n\n

Ta sama logika mikrobiologiczna dzia\u0142a w jelitach cz\u0142owieka, wok\u00f3\u0142 korzeni ro\u015blin i w glebie: mikroorganizmy pozyskuj\u0105 i przetwarzaj\u0105 zwi\u0105zki, kt\u00f3re s\u0105 niezb\u0119dne dla ich gospodarzy (ludzi, zwierz\u0105t lub ro\u015blin). Takie podej\u015bcie do mikrobiomu rewolucjonizuje nasze wyobra\u017cenie o glebie: obieg substancji organicznych w glebie nie mo\u017ce by\u0107 oddzielony od metabolizmu organizm\u00f3w \u017cywych.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Obalenie teorii humusu<\/h2>\n\n\n\n

Zgodnie z tradycyjnym pogl\u0105dem trwa\u0142y humus sk\u0142ada si\u0119 z wielkocz\u0105steczkowych, stabilnych chemicznie polimer\u00f3w, kt\u00f3re s\u0105 odporne na rozk\u0142ad i pozostaj\u0105 w glebie przez wieki. Natomiast Markus Kleber<\/em> oraz Johannes Lehmann<\/em> W 2015 r. w czasopi\u015bmie \u201eNature\u201d ukaza\u0142 si\u0119 artyku\u0142 \u201eKontrowersyjny charakter materii organicznej gleby<\/em>\u201dW swojej pracy zatytu\u0142owanej \u201e\u201d wskazali, \u017ce nie ma przekonuj\u0105cych dowod\u00f3w na to, \u017ce humus<\/a>ok w takiej formie.<\/p>\n\n\n\n

Wed\u0142ug autor\u00f3w, materia organiczna gleby nie jest zbiorem oddzielnych, stabilnych zwi\u0105zk\u00f3w chemicznych, ale mieszanin\u0105 stale rozk\u0142adaj\u0105cych si\u0119 i przekszta\u0142caj\u0105cych si\u0119 cz\u0105steczek organicznych. Kluczem do trwa\u0142o\u015bci nie jest odporno\u015b\u0107 chemiczna, ale fizyczna niedost\u0119pno\u015b\u0107 materii organicznej dla organizm\u00f3w rozk\u0142adaj\u0105cych.<\/p>\n\n\n\n

Model ci\u0105g\u0142o\u015bci gleby (Soil Continuum Model)<\/h2>\n\n\n\n

A\u00a0Lehmann-Kleber<\/em>-rodzaj podej\u015bcia wyros\u0142o z\u00a0Model kontinuum gleby<\/em>, zgodnie z kt\u00f3rym nie ma ostrej granicy mi\u0119dzy \u015bwie\u017cym materia\u0142em organicznym, stanami po\u015brednimi i \u201ehumusem\u201d. Materia\u0142 organiczny podlega ci\u0105g\u0142ej przemianie i zawsze zale\u017cy od tego, czy mikroorganizmy maj\u0105 do niego dost\u0119p, czy te\u017c pozostaje on odizolowany. Ten spos\u00f3b my\u015blenia zast\u0119puje poprzedni paradygmat \u201estabilnego humusu\u201d i przedstawia dynamiczny, sieciowy obraz materii organicznej gleby.<\/p>\n\n\n\n

Ochrona fizyczna: gwarancja trwa\u0142o\u015bci materia\u0142\u00f3w organicznych<\/h2>\n\n\n\n

Trwa\u0142o\u015b\u0107 nie jest wi\u0119c chemiczn\u0105 magi\u0105, ale fizyczn\u0105 ochron\u0105. Jennifer Dungait<\/em> i wsp\u00f3\u0142pracownicy<\/em> (2012) potwierdzili w eksperymentach, \u017ce losy substancji organicznej zale\u017c\u0105 przede wszystkim od dost\u0119pno\u015b\u0107 dla mikroorganizm\u00f3w<\/strong> zale\u017cy. Mo\u017cna to osi\u0105gn\u0105\u0107 za pomoc\u0105 dw\u00f3ch g\u0142\u00f3wnych mechanizm\u00f3w:<\/p>\n\n\n\n

1. Wi\u0105zanie mineralne: cz\u0105steczki organiczne adsorbuj\u0105 si\u0119 na powierzchni minera\u0142\u00f3w ilastych i tlenk\u00f3w, gdzie s\u0105 trudniej dost\u0119pne dla mikroorganizm\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

2. Zamkni\u0119cie w mikroagregatach: drobinki powstaj\u0105ce w strukturze gleby fizycznie blokuj\u0105 dost\u0119p organizmom rozk\u0142adaj\u0105cym materi\u0119 organiczn\u0105.<\/p>\n\n\n\n

To wyja\u015bnia, dlaczego spulchnianie gleby prowadzi do szybkiej utraty w\u0119gla: p\u0142ug rozbija agregaty, uwalniaj\u0105c chronion\u0105 dotychczas materi\u0119 organiczn\u0105, kt\u00f3ra szybko ulega rozk\u0142adowi i przedostaje si\u0119 do atmosfery w postaci dwutlenku w\u0119gla.<\/p>\n\n\n\n

System korzeniowy i mikroorganizmy: \u017ar\u00f3d\u0142a substancji organicznych<\/h2>\n\n\n\n

W tworzeniu trwa\u0142ych substancji organicznych decyduj\u0105c\u0105 rol\u0119 odgrywaj\u0105 korzenie ro\u015blin i wydzieliny korzeniowe. \u017bywe korzenie nieustannie uwalniaj\u0105 do gleby zwi\u0105zki organiczne, kt\u00f3re od\u017cywiaj\u0105 spo\u0142eczno\u015bci mikroorganizm\u00f3w. Mikroorganizmy te rozk\u0142adaj\u0105 substancje organiczne, a nast\u0119pnie poprzez swoje cia\u0142a i metabolity wbudowuj\u0105 si\u0119 w zasoby substancji organicznych gleby. W praktyce rolniczej oznacza to, \u017ce sta\u0142a obecno\u015b\u0107 \u017cywych korzeni (np. poprzez ro\u015bliny okrywowe) nie tylko chroni gleb\u0119 przed erozj\u0105, ale tak\u017ce zapewnia sta\u0142e \u017ar\u00f3d\u0142o substancji organicznych.<\/p>\n\n\n\n

Humus czy materia organiczna?<\/h2>\n\n\n\n

Wynik badania gleby \u201ezawarto\u015b\u0107 humusu%\u201d pokazuje w rzeczywisto\u015bci ca\u0142kowit\u0105 zawarto\u015b\u0107 substancji organicznych w danej pr\u00f3bce. W laboratoriach zazwyczaj utlenia si\u0119 organiczne zwi\u0105zki w\u0119gla zawarte w glebie za pomoc\u0105 mieszaniny dichromianu i kwasu siarkowego. Kolor roztworu mierzy si\u0119 kolorymetrycznie, a na podstawie wyniku okre\u015bla si\u0119 zawarto\u015b\u0107 w\u0119gla.<\/p>\n\n\n\n

Otrzymana warto\u015b\u0107 jest mno\u017cona przez wsp\u00f3\u0142czynnik (1,724), kt\u00f3ry opiera si\u0119 na za\u0142o\u017ceniu, \u017ce liczba ta uwzgl\u0119dnia przybli\u017cony stosunek tlenu, wodoru i innych pierwiastk\u00f3w. Proces ten opiera si\u0119 zatem na silnym rozk\u0142adzie oksydacyjnym, kt\u00f3ry rozpuszcza wszystkie substancje organiczne \u2013 zar\u00f3wno \u017cywe, jak i martwe.<\/p>\n\n\n\n

Dlatego te\u017c, gdy na podstawie bada\u0144 laboratoryjnych m\u00f3wimy o \u201ezawarto\u015bci pr\u00f3chnicy\u201d, w rzeczywisto\u015bci mamy na my\u015bli zawarto\u015b\u0107 materii organicznej w glebie. procentowy udzia\u0142 ca\u0142kowitej zawarto\u015bci substancji organicznych<\/strong> doceniamy. Nale\u017c\u0105 do nich pozosta\u0142o\u015bci ro\u015blinne i zwierz\u0119ce, mikroorganizmy \u017cywa i martwa biomasa,<\/strong> metabolity mikrobiologiczne, a tak\u017ce zwi\u0105zki organiczne, kt\u00f3re cz\u0119\u015bciowo wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z cz\u0105stkami mineralnymi lub staj\u0105 si\u0119 chronione w d\u0142u\u017cszej perspektywie czasowej w porach agregat\u00f3w. W zwi\u0105zku z tym celowe by\u0142oby traktowanie termin\u00f3w \u201ehumus\u201d i \u201emateria organiczna\u201d jako synonim\u00f3w i rozszerzenie tego poj\u0119cia na ca\u0142o\u015b\u0107 \u017cywych i martwych sk\u0142adnik\u00f3w organicznych.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Model ci\u0105g\u0142o\u015bci gleby wed\u0142ug Lehmanna i Klebera<\/em><\/p>\n\n\n\n

Mikrobiologiczne pochodzenie substancji organicznych w glebie<\/h2>\n\n\n\n

Znaczna cz\u0119\u015b\u0107 materii organicznej gleby, zw\u0142aszcza jej trwa\u0142ych frakcji, ma pochodzenie mikrobiologiczne. Produkty przemiany materii mikroorganizm\u00f3w, \u015bciany kom\u00f3rkowe martwych osobnik\u00f3w i produkty rozk\u0142adu wch\u0142aniaj\u0105 si\u0119 w d\u0142ugim okresie do matrycy gleby. W ten spos\u00f3b trwa\u0142e substancje organiczne nie pochodz\u0105 bezpo\u015brednio z ro\u015blin, ale s\u0105 zachowywane dzi\u0119ki aktywno\u015bci mikroorganizm\u00f3w, odgrywaj\u0105c kluczow\u0105 rol\u0119 w zdolno\u015bci gleby do magazynowania w\u0119gla i jej \u017cyzno\u015bci (Miltner i in.,<\/em>\u00a02012;\u00a0Dohnalkova i in.,<\/em>\u00a02017).<\/p>\n\n\n\n

Co to wszystko oznacza w praktyce?<\/h2>\n\n\n\n

Praktyczne przes\u0142anie wynikaj\u0105ce z odkry\u0107 naukowych jest jednoznaczne:<\/p>\n\n\n\n

\u2011 Nale\u017cy ograniczy\u0107 mieszanie. A metody regeneracyjne<\/a> i systemy uprawy bezorkowej maj\u0105 zasadnicze znaczenie.<\/p>\n\n\n\n

\u2011 Nale\u017cy zapewni\u0107 sta\u0142y system korzeniowy. W okresie wegetacyjnym i poza nim poprzez ro\u015bliny okrywowe, zr\u00f3\u017cnicowany p\u0142odozmian, mi\u0119dzyplony i sk\u0142adniki wieloletnie.<\/p>\n\n\n\n

\u2011 \u017bycie gleby nale\u017cy od\u017cywia\u0107. Pozostawiaj\u0105c resztki \u0142odyg na miejscu, zapewniaj\u0105c sta\u0142\u0105 pokryw\u0119 ro\u015blinn\u0105, r\u00f3\u017cnorodn\u0105 ro\u015blinno\u015b\u0107, zapewniaj\u0105c r\u00f3\u017cnorodne produkty fotosyntezy i wydzieliny korzeniowe oraz minimalizuj\u0105c obci\u0105\u017cenie chemiczne.<\/p>\n\n\n\n

Praktyka Stowarzyszenia Rolnik\u00f3w Odnawiaj\u0105cych Gleby r\u00f3wnie\u017c pokazuje, \u017ce rezygnacja z orki i wspieranie naturalnych proces\u00f3w<\/a> dzi\u0119ki czemu mo\u017cna zachowa\u0107 zasoby materii organicznej gleby i zwi\u0119kszy\u0107 je w perspektywie d\u0142ugoterminowej. Nale\u017cy jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce \u0107wicze\u0144 regeneracyjnych<\/strong> Dzi\u0119ki temu struktura gleby, jej zdolno\u015b\u0107 zatrzymywania wody i gospodarka sk\u0142adnikami od\u017cywczymi zaczynaj\u0105 si\u0119 poprawia\u0107 znacznie wcze\u015bniej, ni\u017c zauwa\u017cymy znacz\u0105c\u0105 zmian\u0119 w zawarto\u015bci pr\u00f3chnicy. Wyniki bada\u0144 laboratoryjnych humusu% wskazuj\u0105 ca\u0142kowit\u0105 zawarto\u015b\u0107 substancji organicznych w glebie, ale aby zrozumie\u0107 aktualn\u0105 aktywno\u015b\u0107 biologiczn\u0105 gleby i szybko dost\u0119pne zasoby w\u0119gla, warto r\u00f3wnie\u017c zmierzy\u0107 zawarto\u015b\u0107 w\u0119gla labilnego lub aktywnego (POXC), kt\u00f3ry szybciej reaguje na popraw\u0119 zdrowia gleby (patrz ramka poni\u017cej).<\/p>\n\n\n\n

Gleba pokryta sta\u0142\u0105 ro\u015blinno\u015bci\u0105, \u017cywa i niezmieniona, staje si\u0119 bogata w humus.<\/h2>\n\n\n\n

Humus nie jest magicznym, stabilnym chemicznie materia\u0142em, ale wsp\u00f3lnym produktem \u017cycia i fizycznej struktury gleby. Do powstania trwa\u0142ej materii organicznej niezb\u0119dna jest aktywno\u015b\u0107 mikrobiologiczna i ochrona fizyczna. To odkrycie otwiera now\u0105 drog\u0119 w gospodarowaniu gleb\u0105: zamiast pr\u00f3bowa\u0107 \u201ebudowa\u0107 humus\u201d za pomoc\u0105 zewn\u0119trznych \u015brodk\u00f3w, nale\u017cy utrzymywa\u0107 \u017cycie gleby, chroni\u0107 jej nienaruszon\u0105 struktur\u0119 i zapewni\u0107 ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 systemu korzeniowego. \u017bywa ro\u015blinno\u015b\u0107 jest bowiem w stanie wytwarza\u0107 substancje organiczne, kt\u00f3re od\u017cywiaj\u0105 \u017cycie gleby, a kt\u00f3re ostatecznie tworz\u0105 znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 trwa\u0142ego humusu.<\/p>\n\n\n\n

Post\u0119puj\u0105c zgodnie z powy\u017cszymi zasadami, nie tylko zachowujemy zawarto\u015b\u0107 substancji organicznych w naszych glebach, ale tak\u017ce w d\u0142u\u017cszej perspektywie poprawiamy warto\u015b\u0107 od\u017cywcz\u0105 naszych produkt\u00f3w spo\u017cywczych i przyczyniamy si\u0119 do \u0142agodzenia zmian klimatycznych.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Produkty przemiany materii mikroorganizm\u00f3w, \u015bciany kom\u00f3rkowe martwych osobnik\u00f3w i produkty rozk\u0142adu w d\u0142ugiej perspektywie czasowej wbudowuj\u0105 si\u0119 w matryc\u0119 gleby.<\/em><\/p>\n\n\n\n

\n
\n

W\u0119giel aktywny \u2013 \u201eszybkoobrotowa\u201d substancja organiczna gleby<\/strong><\/p>\n\n\n\n

W\u0119giel aktywny, znany r\u00f3wnie\u017c jako w\u0119giel utlenialny permanganatem (POXC), oznacza \u0142atwo dost\u0119pn\u0105, aktywn\u0105 mikrobiologicznie frakcj\u0119 w\u0119gla w glebie, kt\u00f3ra szybko reaguje na dzia\u0142ania zwi\u0105zane z gospodark\u0105 glebow\u0105. Poj\u0119cie to zosta\u0142o wprowadzone w 2003 r. przez Raya R. Weila i jego wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w, kt\u00f3rzy zaproponowali prost\u0105 i czu\u0142\u0105 metod\u0119 laboratoryjn\u0105 i terenow\u0105 do wykrywania aktywnego w\u0119gla.<\/p>\n\n\n\n

Istot\u0105 pomiaru jest poddanie pr\u00f3bki gleby kr\u00f3tkotrwa\u0142ej (ok. 2 minuty) \u0142agodnej utlenianiu dichromianem lub nadmanganianem, a nast\u0119pnie pomiar spadku intensywno\u015bci barwy nadmanganianu za pomoc\u0105 spektrofotometru. Proces ten powoduje reakcj\u0119 tylko naj\u0142atwiej utlenialnych, niestabilnych form w\u0119gla \u2013 nale\u017c\u0105 do nich \u015bwie\u017ce resztki ro\u015blinne, wydzieliny korzeniowe i metabolity mikrobiologiczne, kt\u00f3re stanowi\u0105 bezpo\u015brednie \u017ar\u00f3d\u0142o energii i sk\u0142adnik\u00f3w od\u017cywczych dla mikroorganizm\u00f3w glebowych.<\/p>\n\n\n\n

W\u0119giel aktywny jest zatem \u201ewalut\u0105 szybkiego obrotu\u201d gleby: jego ilo\u015b\u0107 szybko odzwierciedla wp\u0142yw praktyk rolniczych, takich jak uprawa, stosowanie ro\u015blin okrywowych lub uzupe\u0142nianie materii organicznej. Jest bardziej skorelowany z aktywno\u015bci\u0105 mikrobiologiczn\u0105, oddychaniem gleby i stabilno\u015bci\u0105 agregat\u00f3w ni\u017c ca\u0142kowita zawarto\u015b\u0107 materii organicznej, dzi\u0119ki czemu stanowi idealny wska\u017anik do codziennego monitorowania stanu gleby.<\/p>\n\n\n\n

Referencje<\/h2>\n\n\n\n

Lehmann, J. i Kleber, M. (2015). Kontrowersyjny charakter materii organicznej gleby. Nature, 528, 60\u201368.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Dungait, J. A. J., Hopkins, D. W., Gregory, A. S. i Whitmore, A. P. (2012). Obroty materii organicznej gleby zale\u017c\u0105 od jej dost\u0119pno\u015bci, a nie oporno\u015bci. Global Change Biology, 18(6), 1781\u20131796.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Montgomery, D. R., & Bikl\u00e9, A. (2016). Ukryta po\u0142owa natury: mikrobiologiczne korzenie \u017cycia i zdrowia. W. W. Norton & Company.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Weil, R. R., Islam, K. R., Stine, M. A., Gruver, J. B. i Samson-Liebig, S. E. (2003). Oszacowanie zawarto\u015bci w\u0119gla aktywnego do oceny jako\u015bci gleby: uproszczona metoda do stosowania w laboratorium i w terenie. American Journal of Alternative Agriculture, 18(1), 3\u201317. <\/em>https:\/\/doi.org\/10.1079\/AJAA200228<\/em><\/a><\/em><\/p>\n\n\n\n

Miltner, A., Bombach, P., Schmidt\u2011Br\u00fccken, B., & K\u00e4stner, M. (2012). SOM genesis: Microbial biomass as a significant source. Biogeochemistry, 111(1\u20133), 41\u201355. <\/em>https:\/\/doi.org\/10.1007\/s10533-012-9762-4<\/em><\/a><\/em><\/p>\n\n\n\n

Dohnalkova, A. C., Tfaily, M. M., Smith, A. P., Chu, R. K., Crump, A. R., Brislawn, C. J., Varga, T., Shi, Z., Thomashow, L. S., Harsh, J. B. i Keller, C. K. (2017).<\/em><\/p>\n\n\n\n

Molekularne i mikroskopowe spojrzenie na powstawanie materii organicznej gleby w ryzosferze sosny czerwonej. Gleby, 1(1), 4. <\/em>https:\/\/doi.org\/10.3390\/soils1010004<\/em><\/a><\/em><\/p>\n\n\n\n

Weil, R. R., Islam, K. R., Stine, M. A., Gruver, J. B. i Samson-Liebig, S. E. (2003). Oszacowanie zawarto\u015bci w\u0119gla aktywnego do oceny jako\u015bci gleby: uproszczona metoda do stosowania w laboratorium i w terenie. Soil Science Society of America Journal, 67(3), 968\u2013979. <\/em>https:\/\/doi.org\/10.2136\/sssaj2003.9680ResearchGate<\/em><\/a><\/em><\/p>\n\n\n\n

AUTOR: V\u00cdG VIT\u00c1LIA \u2022 EKOLOG GLEBY, ODPOWIEDZIALNA ZA PROGRAMY EDUKACYJNE STOWARZYSZENIA ROLNIK\u00d3W ODNOWIAJ\u0104CYCH GLEB\u0118, ZA\u0141O\u017bYCIELKA TERRAVITKA
Zdj\u0119cia: shutterstock.com<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n<\/blockquote>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

A talajt sok\u00e1ig egyfajta \u201efekete doboznak\u201d tekintett\u00e9k, ahol a n\u00f6v\u00e9nyi maradv\u00e1nyok a biol\u00f3giai leboml\u00e1s mellett valamilyen rejt\u00e9lyes k\u00e9miai \u00e1talakul\u00e1son mennek kereszt\u00fcl, \u00e9s ebb\u0151l sz\u00fcletik a humusz, a talaj egyik legfontosabb, szinte var\u00e1zslatosnak tekintett alkot\u00f3eleme. A nehezen bonthat\u00f3 szerves anyagok k\u00e9miai szint\u00e9zis\u00e9n alapul\u00f3 klasszikus humuszelm\u00e9let hat\u00e1rozta meg a talajtan gondolkod\u00e1sm\u00f3dj\u00e1t az elm\u00falt k\u00e9t \u00e9vsz\u00e1zadban. Az ut\u00f3bbi […]<\/p>","protected":false},"author":141,"featured_media":11002,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[48],"tags":[45],"class_list":["post-11001","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-talaj","tag-cikk"],"yoast_head":"\nA humusz m\u00edtosza \u00e9s a talaj szerves anyag\u00e1nak \u00faj \u00e9rtelmez\u00e9se - Talajmeg\u00faj\u00edt\u00f3 Gazd\u00e1k Egyes\u00fclete<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/tmg.hu\/pl\/mit-humusu-i-nowe-spojrzenie-na-materie-organiczna-gleby\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"A humusz m\u00edtosza \u00e9s a talaj szerves anyag\u00e1nak \u00faj \u00e9rtelmez\u00e9se - Talajmeg\u00faj\u00edt\u00f3 Gazd\u00e1k Egyes\u00fclete\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"A talajt sok\u00e1ig egyfajta \u201efekete doboznak\u201d tekintett\u00e9k, ahol a n\u00f6v\u00e9nyi maradv\u00e1nyok a biol\u00f3giai leboml\u00e1s mellett valamilyen rejt\u00e9lyes k\u00e9miai \u00e1talakul\u00e1son mennek kereszt\u00fcl, \u00e9s ebb\u0151l sz\u00fcletik a humusz, a talaj egyik legfontosabb, szinte var\u00e1zslatosnak tekintett alkot\u00f3eleme. A nehezen bonthat\u00f3 szerves anyagok k\u00e9miai szint\u00e9zis\u00e9n alapul\u00f3 klasszikus humuszelm\u00e9let hat\u00e1rozta meg a talajtan gondolkod\u00e1sm\u00f3dj\u00e1t az elm\u00falt k\u00e9t \u00e9vsz\u00e1zadban. Az ut\u00f3bbi […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/tmg.hu\/pl\/mit-humusu-i-nowe-spojrzenie-na-materie-organiczna-gleby\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Talajmeg\u00faj\u00edt\u00f3 Gazd\u00e1k Egyes\u00fclete\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/tmg.egyesulet\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-10-19T21:53:02+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-01-21T13:59:37+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/tmg.hu\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/nyito-shutterstock_2672386289.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"750\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"500\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Csizm\u00e1n Zolt\u00e1n\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Csizm\u00e1n Zolt\u00e1n\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"7 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/tmg.hu\/a-humusz-mitosza-es-a-talaj-szerves-anyaganak-uj-ertelmezese\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/tmg.hu\/a-humusz-mitosza-es-a-talaj-szerves-anyaganak-uj-ertelmezese\/\"},\"author\":{\"name\":\"Csizm\u00e1n Zolt\u00e1n\",\"@id\":\"https:\/\/tmg.hu\/#\/schema\/person\/3848fe83e5041cff6a4b3dc1a7725505\"},\"headline\":\"A humusz m\u00edtosza \u00e9s a talaj szerves anyag\u00e1nak \u00faj \u00e9rtelmez\u00e9se\",\"datePublished\":\"2025-10-19T21:53:02+00:00\",\"dateModified\":\"2026-01-21T13:59:37+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/tmg.hu\/a-humusz-mitosza-es-a-talaj-szerves-anyaganak-uj-ertelmezese\/\"},\"wordCount\":2312,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/tmg.hu\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/tmg.hu\/a-humusz-mitosza-es-a-talaj-szerves-anyaganak-uj-ertelmezese\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/tmg.hu\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/nyito-shutterstock_2672386289.jpg\",\"keywords\":[\"Cikk\"],\"articleSection\":[\"Talaj\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/tmg.hu\/a-humusz-mitosza-es-a-talaj-szerves-anyaganak-uj-ertelmezese\/\",\"url\":\"https:\/\/tmg.hu\/a-humusz-mitosza-es-a-talaj-szerves-anyaganak-uj-ertelmezese\/\",\"name\":\"A humusz m\u00edtosza \u00e9s a talaj szerves anyag\u00e1nak \u00faj \u00e9rtelmez\u00e9se - Talajmeg\u00faj\u00edt\u00f3 Gazd\u00e1k Egyes\u00fclete\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/tmg.hu\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/tmg.hu\/a-humusz-mitosza-es-a-talaj-szerves-anyaganak-uj-ertelmezese\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/tmg.hu\/a-humusz-mitosza-es-a-talaj-szerves-anyaganak-uj-ertelmezese\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/tmg.hu\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/nyito-shutterstock_2672386289.jpg\",\"datePublished\":\"2025-10-19T21:53:02+00:00\",\"dateModified\":\"2026-01-21T13:59:37+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/tmg.hu\/a-humusz-mitosza-es-a-talaj-szerves-anyaganak-uj-ertelmezese\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/tmg.hu\/a-humusz-mitosza-es-a-talaj-szerves-anyaganak-uj-ertelmezese\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/tmg.hu\/a-humusz-mitosza-es-a-talaj-szerves-anyaganak-uj-ertelmezese\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/tmg.hu\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/nyito-shutterstock_2672386289.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/tmg.hu\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/nyito-shutterstock_2672386289.jpg\",\"width\":750,\"height\":500},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/tmg.hu\/a-humusz-mitosza-es-a-talaj-szerves-anyaganak-uj-ertelmezese\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/tmg.hu\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"A humusz m\u00edtosza \u00e9s a talaj szerves anyag\u00e1nak \u00faj \u00e9rtelmez\u00e9se\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/tmg.hu\/#website\",\"url\":\"https:\/\/tmg.hu\/\",\"name\":\"TMG - Talajmeg\u00faj\u00edt\u00f3 Gazd\u00e1k Egyes\u00fclete\",\"description\":\"Talajmeg\u00faj\u00edt\u00f3 Gazd\u00e1k Egyes\u00fclete\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/tmg.hu\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/tmg.hu\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/tmg.hu\/#organization\",\"name\":\"Talajmeg\u00faj\u00edt\u00f3 Gazd\u00e1k Egyes\u00fclete\",\"url\":\"https:\/\/tmg.hu\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/tmg.hu\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/tmg.hu\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/tmg_og_logo.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/tmg.hu\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/tmg_og_logo.png\",\"width\":1200,\"height\":630,\"caption\":\"Talajmeg\u00faj\u00edt\u00f3 Gazd\u00e1k Egyes\u00fclete\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/tmg.hu\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/www.facebook.com\/tmg.egyesulet\/\",\"https:\/\/www.instagram.com\/tmg.hu\/\",\"https:\/\/www.youtube.com\/@tmg_egyesulet\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/tmg.hu\/#\/schema\/person\/3848fe83e5041cff6a4b3dc1a7725505\",\"name\":\"Csizm\u00e1n Zolt\u00e1n\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Mit humusu i nowe spojrzenie na materi\u0119 organiczn\u0105 gleby \u2013 Stowarzyszenie Rolnik\u00f3w Odnawiaj\u0105cych Gleby","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/tmg.hu\/pl\/mit-humusu-i-nowe-spojrzenie-na-materie-organiczna-gleby\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"A humusz m\u00edtosza \u00e9s a talaj szerves anyag\u00e1nak \u00faj \u00e9rtelmez\u00e9se - Talajmeg\u00faj\u00edt\u00f3 Gazd\u00e1k Egyes\u00fclete","og_description":"A talajt sok\u00e1ig egyfajta \u201efekete doboznak\u201d tekintett\u00e9k, ahol a n\u00f6v\u00e9nyi maradv\u00e1nyok a biol\u00f3giai leboml\u00e1s mellett valamilyen rejt\u00e9lyes k\u00e9miai \u00e1talakul\u00e1son mennek kereszt\u00fcl, \u00e9s ebb\u0151l sz\u00fcletik a humusz, a talaj egyik legfontosabb, szinte var\u00e1zslatosnak tekintett alkot\u00f3eleme. A nehezen bonthat\u00f3 szerves anyagok k\u00e9miai szint\u00e9zis\u00e9n alapul\u00f3 klasszikus humuszelm\u00e9let hat\u00e1rozta meg a talajtan gondolkod\u00e1sm\u00f3dj\u00e1t az elm\u00falt k\u00e9t \u00e9vsz\u00e1zadban. Az ut\u00f3bbi […]","og_url":"https:\/\/tmg.hu\/pl\/mit-humusu-i-nowe-spojrzenie-na-materie-organiczna-gleby\/","og_site_name":"Talajmeg\u00faj\u00edt\u00f3 Gazd\u00e1k Egyes\u00fclete","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/tmg.egyesulet\/","article_published_time":"2025-10-19T21:53:02+00:00","article_modified_time":"2026-01-21T13:59:37+00:00","og_image":[{"width":750,"height":500,"url":"https:\/\/tmg.hu\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/nyito-shutterstock_2672386289.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Csizm\u00e1n Zolt\u00e1n","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"Csizm\u00e1n Zolt\u00e1n","Szacowany czas czytania":"7 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/tmg.hu\/a-humusz-mitosza-es-a-talaj-szerves-anyaganak-uj-ertelmezese\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/tmg.hu\/a-humusz-mitosza-es-a-talaj-szerves-anyaganak-uj-ertelmezese\/"},"author":{"name":"Csizm\u00e1n Zolt\u00e1n","@id":"https:\/\/tmg.hu\/#\/schema\/person\/3848fe83e5041cff6a4b3dc1a7725505"},"headline":"A humusz m\u00edtosza \u00e9s a talaj szerves anyag\u00e1nak \u00faj \u00e9rtelmez\u00e9se","datePublished":"2025-10-19T21:53:02+00:00","dateModified":"2026-01-21T13:59:37+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/tmg.hu\/a-humusz-mitosza-es-a-talaj-szerves-anyaganak-uj-ertelmezese\/"},"wordCount":2312,"publisher":{"@id":"https:\/\/tmg.hu\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/tmg.hu\/a-humusz-mitosza-es-a-talaj-szerves-anyaganak-uj-ertelmezese\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/tmg.hu\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/nyito-shutterstock_2672386289.jpg","keywords":["Cikk"],"articleSection":["Talaj"],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/tmg.hu\/a-humusz-mitosza-es-a-talaj-szerves-anyaganak-uj-ertelmezese\/","url":"https:\/\/tmg.hu\/a-humusz-mitosza-es-a-talaj-szerves-anyaganak-uj-ertelmezese\/","name":"Mit humusu i nowe spojrzenie na materi\u0119 organiczn\u0105 gleby \u2013 Stowarzyszenie Rolnik\u00f3w Odnawiaj\u0105cych Gleby","isPartOf":{"@id":"https:\/\/tmg.hu\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/tmg.hu\/a-humusz-mitosza-es-a-talaj-szerves-anyaganak-uj-ertelmezese\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/tmg.hu\/a-humusz-mitosza-es-a-talaj-szerves-anyaganak-uj-ertelmezese\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/tmg.hu\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/nyito-shutterstock_2672386289.jpg","datePublished":"2025-10-19T21:53:02+00:00","dateModified":"2026-01-21T13:59:37+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/tmg.hu\/a-humusz-mitosza-es-a-talaj-szerves-anyaganak-uj-ertelmezese\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/tmg.hu\/a-humusz-mitosza-es-a-talaj-szerves-anyaganak-uj-ertelmezese\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/tmg.hu\/a-humusz-mitosza-es-a-talaj-szerves-anyaganak-uj-ertelmezese\/#primaryimage","url":"https:\/\/tmg.hu\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/nyito-shutterstock_2672386289.jpg","contentUrl":"https:\/\/tmg.hu\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/nyito-shutterstock_2672386289.jpg","width":750,"height":500},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/tmg.hu\/a-humusz-mitosza-es-a-talaj-szerves-anyaganak-uj-ertelmezese\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/tmg.hu\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"A humusz m\u00edtosza \u00e9s a talaj szerves anyag\u00e1nak \u00faj \u00e9rtelmez\u00e9se"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/tmg.hu\/#website","url":"https:\/\/tmg.hu\/","name":"TMG - Stowarzyszenie Rolnik\u00f3w Odnawiaj\u0105cych Gleb\u0119","description":"Stowarzyszenie Rolnik\u00f3w Odbudowy Gleby","publisher":{"@id":"https:\/\/tmg.hu\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/tmg.hu\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/tmg.hu\/#organization","name":"Stowarzyszenie Rolnik\u00f3w Odbudowy Gleby","url":"https:\/\/tmg.hu\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/tmg.hu\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/tmg.hu\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/tmg_og_logo.png","contentUrl":"https:\/\/tmg.hu\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/tmg_og_logo.png","width":1200,"height":630,"caption":"Talajmeg\u00faj\u00edt\u00f3 Gazd\u00e1k Egyes\u00fclete"},"image":{"@id":"https:\/\/tmg.hu\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/tmg.egyesulet\/","https:\/\/www.instagram.com\/tmg.hu\/","https:\/\/www.youtube.com\/@tmg_egyesulet"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/tmg.hu\/#\/schema\/person\/3848fe83e5041cff6a4b3dc1a7725505","name":"Zolt\u00e1n Csizm\u00e1n"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tmg.hu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11001","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tmg.hu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tmg.hu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tmg.hu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tmg.hu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11001"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/tmg.hu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11001\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11008,"href":"https:\/\/tmg.hu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11001\/revisions\/11008"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tmg.hu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/11002"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tmg.hu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11001"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tmg.hu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11001"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tmg.hu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11001"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}